W związku z niepokojącymi doniesieniami dotyczącymi pojawiających się zagrożeń w
internecie, Minister Edukacji Narodowej Anna Zalewska w liście skierowanym do
środowiska oświatowego zwróciła się z prośbą o szczególne zwrócenie uwagi na
kwestie bezpiecznego zachowania dzieci i młodzieży w internecie.
Minister edukacji poprosiła dyrektorów szkół o zorganizowanie w szkole, placówce
oświatowej spotkań z rodzicami i uczniami, podczas których możliwe będzie
omówienie kwestii dotyczących bezpiecznego korzystania z zasobów internetu przez
uczniów.
W liście minister Anna Zalewska podkreśla, że gry komputerowe mogą wspierać
rozwój poznawczy, emocjonalny i społeczny dzieci. Jednak nadmierne korzystanie z
nich może powodować problemy z koncentracją uwagi przez dłuższy czas,
zaniedbywania nauki, aktywności fizycznej, kontaktów z rodziną i kolegami. Szefowa
MEN wskazuje także na to, że może ono prowadzić również do rezygnacji z innych
zainteresowań, a nawet zaniedbywania czynności takich, jak jedzenie czy sen. W
skrajnych przypadkach doprowadzić nawet do uzależnienia.
Minister Anna Zalewska zwraca się z prośbą do dyrektorów i nauczycieli o podjęcie
działań zmierzających do zapoznania rodziców z zagrożeniami płynącymi z
nieostrożnego korzystania z zasobów sieci.
– Warto podkreślić, że nie wszystko, co pojawia się w internecie, chociaż modne, jest
bezpieczne i rozsądne – wskazuje w swoim liście szefowa MEN.
Minister edukacji prosi również, aby podczas spotkań z rodzicami zachęcać ich do
rozmowy z dzieckiem, omówienia jego aktywności w internecie, dopytania o
ewentualne problemy, z jakimi być może się boryka. Dodatkowo istotne jest, aby
zwrócić uwagę na zachowanie ucznia w ostatnim czasie – jego ogólne
samopoczucie, poziom zmęczenia, rodzaj filmów i muzyki jakiej słucha.
Gry komputerowe
Gry komputerowe to bardzo popularna forma rozrywki dla dzieci i młodzieży. 60%
dzieci w wieku 4-14 lat używa komputera do grania (opracowanie: „Gry w życiu
uczniów, Instytut Badań Edukacyjnych”, 2014.), a 94% nastolatków w wieku 12-17 lat
gra w gry wideo (opracowanie: The report of the APA Task Force on Violent Media,
American Psychological Association, 2015).
Gry komputerowe mogą wspierać rozwój poznawczy, emocjonalny i społeczny dzieci.
Wpływają pozytywnie na: spostrzegawczość, reakcje na bodźce, zdolności
przestrzenne, procesy myślowe oraz koncentrację uwagi. Poprawiają refleks i
koordynację wzrokowo-ruchową oraz ćwiczą umiejętność współdziałania w grupie.
Jednak nadmierne granie może powodować problemy z koncentracją uwagi przez
dłuższy czas,zaniedbywania nauki, aktywności fizycznej, kontaktów z rodziną i
kolegami. Może ono prowadzić również do rezygnacji z innych zainteresowań, a
nawet zaniedbywania czynności takich, jak jedzenie czy sen. W skrajnych
przypadkach doprowadzić nawet do uzależnienia.
Gry zawierające agresję i brutalną przemoc powodują wzrost poziomu agresji u
dzieci, uczą wrogich zachowań wobec innych ludzi oraz tego, że jedynym sposobem
na rozwiązywanie problemów jest używanie siły. A w przypadku opisanym poniżej,
mogą prowadzić do samookaleczenia, a nawet śmierci.
Wskazówki dla rodziców
Poniżej zamieszczam również kilka wskazówek dla rodziców, dotyczących
zachowania bezpieczeństwa w korzystaniu z gier komputerowych:
 Określ zasady dotyczące czasu, jaki twoje dziecko może przeznaczać na gry
komputerowe.
 Zadbaj o to, aby dziecko nie grało codziennie, ale też nie rób tradycji z tej
formy spędzania czasu. Jeśli ustalisz, że w waszym domu gra się w określone dni,
np. w piątki i niedziele, dziecko przez cały tydzień będzie żyło oczekiwaniem na
włączenie komputera.
 Zainteresuj się, w co gra twoje dziecko i czy gra jest dla niego odpowiednia.
Porozmawiaj z dzieckiem o grach, z których korzysta, sprawdź, czego może się z
nich nauczyć.
 Zanim kupisz swojemu dziecku grę, upewnij się, że jest odpowiednia do jego
wieku. Może ci w tym pomóc system oceny gier PEGI.
 Zwróć uwagę, czy w zachowaniu twojego dziecka nie pojawiają się sygnały
uzależnienia od komputera.
 Upewnij się, że twoje dziecko z powodu grania nie zaniedbuje obowiązków
domowych i szkolnych.
 Sprawdź, czy gra jest pozbawiona mikropłatności.
 Pamiętaj, że istnieją mini gry, które nie wymagają instalacji, a zawierają treści
nieodpowiednie dla dzieci.
 Zwróć uwagę na to, czy w grze można kontaktować się z innymi graczami.
Jeśli tak – sprawdź, czy znajomości, jakie zawiera twoje dziecko, są bezpieczne.
Kontakt z innymi użytkownikami może być potencjalnym źródłem niebezpiecznych
sytuacji i podejmowania ryzykownych zachowań.
Wskazówki pochodzą z broszury pt.: „Zagrożenia w Internecie. Zapobieganie-
reagowanie. Gry komputerowe”. Broszura dostępna jest pod
adresem: https://www.ore.edu.pl/materialy-do-pobrania/category/55-profilaktyka-
agresji-i-przemocy
Gdzie można uzyskać pomoc
W celu uzyskania porad i wskazówek rodzice mogą dzwonić pod nr telefonu 800 100
100, oferujący bezpłatną i anonimową pomoc dla dorosłych (rodziców, nauczycieli,
pedagogów). Dzieci i młodzież, którzy potrzebują pomocy, chcą z kimś porozmawiać
o swoich problemach mogą dzwonić pod numerem telefonu 800 121212 (Telefon
Zaufania dla Dzieci i Młodzieży Rzecznika Praw Dziecka).
Więcej o bezpieczeństwie dzieci i młodzieży w
internecie: www.dyżurnet.pl, www.ore.edu.pl,www.akademia.nask.pl, www.kursor.ed
ukator.pl, www.saferinternet.pl, www.plikifolder.pl
Gry komputerowe – oznaczenia
W naszym kraju wiele gier komputerowych oznaczonych jest wg systemu PEGI (Pan-
European Game Information). Jest to ogólnoeuropejski system klasyfikacji gier
stworzony przez producentów gier w celu udzielenia rodzicom w Europie pomocy w
podejmowaniu świadomych decyzji o zakupie gier komputerowych. Symbole PEGI
znajdują się na opakowaniu gry. Wskazują one następujące kategorie wiekowe: 3, 7,
12, 16 i 18 lat, nadane zgodnie z zawartością gry z poziomem rozwoju młodego
użytkownika. Na stronie internetowej www.pegi.info można sprawdzić klasyfikację gry
i jej kategorię wiekową.
W systemie PEGI poza klasyfikacją wiekową można znaleźć oznaczenia informujące
o potencjalnie szkodliwych treściach występujących w grze, takich jak przemoc,
wulgaryzmy czy hazard. Przed zakupem gry warto zapoznać się z jej klasyfikacją,
aby podjąć przemyślaną decyzję.
Działania szkoły wynikające z przepisów prawa
Zgodnie z art. 4a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2016
r., poz. 1943 z późn.zm.) szkoły i placówki zapewniające uczniom dostęp do
internetu są obowiązane podejmować działania zabezpieczające uczniów przed
dostępem do treści, które mogą stanowić zagrożenie dla ich prawidłowego rozwoju,
w szczególności zainstalować i aktualizować oprogramowanie zabezpieczające.
O doborze konkretnych środków i form realizacji litery przepisu 4a decyduje dyrektor
szkoły, ponieważ zgodnie z ustawą o systemie oświaty (art. 39 ust. 1 pkt 3), sprawuje
opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego
poprzez aktywne działania prozdrowotne.
Zapis ten utrzymano również w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe
(Dz. U., poz. 59, art., 27). Ponadto w art. 1 pkt. 21 tej ustawy podkreślono, że system
oświaty zapewnia w szczególności upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy
o bezpieczeństwie oraz kształtowanie właściwych postaw wobec zagrożeń, w tym
związanych z korzystaniem z technologii informacyjno-komunikacyjnych, i sytuacji
nadzwyczajnych.
Pozostałe działania MEN
W projekcie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych,
która zacznie obowiązywać od roku szkolnego 2017/2018 podkreślono, że jedną z
najważniejszych umiejętności rozwijanych w ramach kształcenia ogólnego w szkole
podstawowej jest m.in. sprawne i odpowiedzialne posługiwanie się technologiami
informacyjno-komunikacyjnymi w procesie uczenia się. Wskazano również, że
szkoła podstawowa przygotowuje uczniów do świadomego i odpowiedzialnego
korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK). Wyposaża ich w
kompetencje potrzebne do korzystania z różnych cyfrowych zasobów
informacyjnych, wyszukiwania i krytycznej analizy informacji, bezpiecznego
poruszania się w przestrzeni cyfrowej, w tym nawiązywania i utrzymywania opartych
na wzajemnym szacunku relacji z innymi użytkownikami sieci.
W ramach realizowanego od 1 września 2016 r. pilotażu programowania,
poprzedzającego wprowadzenie w roku szkolnym 2017/2018 do podstawy
programowej nauki programowania już od pierwszego etapu edukacyjnego,
prowadzony jest szereg działań (szkolenia, warsztaty, konferencje, przygotowanie
materiałów informacyjnych i szkoleniowych) dla nauczycieli, pomagających im
przygotować się do realizacji tego zadania. Wzrost kompetencji w zakresie
wykorzystywania TIK na zajęciach pozwoli na sprawniejsze reagowanie w
przypadkach zaobserwowanego niewłaściwego wykorzystania urządzeń cyfrowych
przez uczniów.
Planowane jest również utworzenie Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej (OSE) –
działanie Ministerstwa Cyfryzacji we współpracy z MEN. OSE będzie wirtualną,
publiczną siecią telekomunikacyjną, opartą na fizycznej infrastrukturze
szerokopasmowej (już istniejącej, jak również powstałej w najbliższej przyszłości w
wyniku realizacji komercyjnych i dofinansowanych inwestycji, oraz infrastruktury
wybudowanej dla celów OSE przez jej operatora). Sieć ta będzie operowana przez
podmiot, który będzie odpowiedzialny za jej uruchomienie i utrzymanie, oraz w
szczególności za dostarczenie jednostkom oświatowym:
1) usługi dostępu do internetu o przepustowości co najmniej 100 Mb/s wraz z
usługami bezpieczeństwa sieciowego (w tym filtrowania treści) oraz
2) dostępu do agregatorów/dostawców treści i usług edukacyjnych.
Wdrożenie OSE pozwoli na m.in.: zabezpieczenie użytkowników przed zagrożeniami
w sieci w możliwie największym zakresie w sposób i w skali niemożliwej do
zrealizowania przez operatorów telekomunikacyjnych działających wyłącznie na
zasadach rynkowych.
Dodatkowo w ramach celu szczegółowego Nr 1 Rządowego programu wspomagania
w latach 2015–2018 organów prowadzących szkoły w zapewnieniu bezpiecznych
warunków nauki, wychowania i opieki w szkołach – „Bezpieczna+” (przyjęty uchwałą
nr 89 /2015 R.M.), przez Stowarzyszenia Miasta w Internecie i Fundację
Nowoczesna Polska, jest realizowane zadanie publiczne pn. „Poprawa kompetencji
pracowników szkoły, uczniów i ich rodziców w zakresie bezpiecznego korzystania z
cyberprzestrzeni oraz reagowania na zagrożenia”.
Zadanie polega na opracowaniu i wdrożeniu warsztatów skierowanych do uczniów,
rodziców i nauczycieli oraz opracowania pakietów materiałów edukacyjnych
przeznaczonych dla uczniów, rodziców i nauczycieli z zakresu bezpieczeństwa w
cyberprzestrzeni i bezpiecznego korzystania z nowych technologii. Realizatorzy
projektu prowadzą szkolenia wyłonionych spośród nauczycieli edukatorów
prowadzących warsztaty w szkołach, rozpowszechniają przygotowane materiały
edukacyjne oraz we współpracy z kuratorami oświaty przeprowadzają spotkania
informacyjne. Warsztaty odbywają się w szkołach na terenie całego kraju oraz
dodatkowo są wspomagane działaniami e-learningowymi prowadzonymi na
internetowej platformie edukacyjnej przygotowanej przez każdego z realizatorów
zadania: www.cyfrowobezpieczni.pl oraz www.cybernauci.edu.pl.
W wyniku realizacji projektów przyjętych w konkursie zostały opracowane liczne
materiały informacyjno-edukacyjne z zakresu bezpiecznego korzystania z internetu
oraz modele działań interwencyjnych.
Mając na uwadze dużą przydatność powstałych produktów także w ramach innych
projektów w działaniach wychowawczo-profilaktycznych w szkołach i placówkach
oświatowych, Ministerstwo Edukacji Narodowej zamieściło informacje na stronie
internetowej wraz z „Standardem bezpieczeństwa online placówek oświatowych”
oraz innymi materiałami. Materiał dostępny jest pod
adresem:https://bezpiecznaszkola.men.gov.pl/programy/bezpieczna-i-przyjazna-
szkola/dzialania-krajowe/.
Informacje na temat bezpieczeństwa i zagrożeń w sieci dostępne są również na
stronie:http://bezpiecznyinternet.edu.pl/.
Dodatkowo na stronie internetowej Fundacji Odkrywców Innowacji i Fundacji Drabina
Rozwojuhttp://wiedza.bezpiecznyinternet.edu.pl/wyszukiwarka/wybor powstała także
baza, która zawiera wyselekcjonowane, materiały na temat bezpieczeństwa i
zagrożeń w sieci. W sumie zawiera ona 393 pozycje wydawnicze uporządkowane
tematycznie wraz z linkami. W bazie zebrano i opisano również 133 definicje
związane z terminologią internetową oraz 60 działań realizowanych na rzecz
bezpiecznego korzystania z internetu.
Na stronie internetowej Fundacji Dla
Kultury.pl: www.ambasadorzy.kulturaonline.pl działa platforma e-learningowa, na
której zmieszczone są szkolenia.
Dodatkowo w ministerstwie edukacji powstaje Zespół Kryzysowy, którego zadaniem
jest podjęcie szerokorozumianych działań prewencyjnych na rzecz bezpieczeństwa
uczniów w internecie. W skład Zespołu zaproszone zostaną instytucje publiczne i
przedstawiciele organizacji pozarządowych, w tym te realizujące działania zlecone
przez MEN w ramach zadania publicznego.
Ministerstwo Edukacji Narodowej
Departament Informacji i Promocji